Wij zijn bereikbaar
Bereikbaar van 08:30 tot 17:00 Bel 058 - 799 0000
Wij zijn bereikbaar
Bereikbaar van 08:30 tot 17:00 Bel 058 - 799 0000

Netcongestie: samen zoeken naar oplossingen
Daan Schut (CTO Alliander) en Peter Paul Weeda (COO GroenLeven)

De energietransitie versnelt, op steeds meer plaatsen wordt grootschalig duurzame energie opgewekt. Oorspronkelijk is ons elektriciteitsnet hier niet op ontworpen. Ondanks dat netbeheerders op veel plaatsen het net uitbreiden ontstaat er, met name in plattelandsgebieden, netcongestie. Hoewel de belangen soms haaks op elkaar staan, zoeken GroenLeven en netbeheerders – waaronder Liander – samen naar oplossingen.

‘De energietransitie is een enorm vraagstuk’, zegt Daan Schut, CTO (Chief Transition Officer) van Alliander. ‘Wat we in de laatste veertig jaar hebben gerealiseerd, moeten we nu binnen tien jaar voor elkaar zien te krijgen. De komende jaren zullen we ruim 110 elektriciteitverdeelstations, elk zo groot als twee voetbalvelden, moeten bijplaatsen om aan de toenemende vraag naar transport van elektriciteit te kunnen blijven voldoen. We investeren nu al ruim €800 miljoen per jaar. De komende jaren zal dat bedrag oplopen tot € 1,2 miljard per jaar. Vijf jaar geleden was dat nog ‘slechts’ € 500 miljoen.’

ANDERS RIJDEN 

Zulke investeringen zijn noodzakelijk om netcongestie tegen te gaan die mede door de groei van duurzame energie wordt veroorzaakt. Congestie valt enigszins te vergelijken met een autoweg waarop het steeds drukker wordt en waardoor er files ontstaan. Door de toenemende invoeding van zonnestroom ontstaat op steeds meer plekken een grote piekbelasting, vooral op zonnige dagen. Netbeheerders zijn nu wettelijk verplicht om hun netten op deze piek uit te leggen. 

Door de geplande netuitbreidingen komt er, op termijn, meer ruimte voor duurzame energie. Daarnaast kan elektriciteitsnet veel efficiënter worden gebruikt, bijvoorbeeld door de inzet van de vluchtstrook van het net die in eerste instantie voor storingen en onderhoud is uitgelegd. Ook zet Liander in op slimme oplossingen. Schut: ‘we vinden het belangrijk om samen met onze klanten als GroenLeven nieuwe oplossingen te onderzoeken om de schaarse capaciteit zo optimaal mogelijk te gebruiken. Zo doen we pilots op gebied van curtailment: het tijdelijk dimmen van een zonnepark bij een piek op het net.’ Om dergelijke slimme oplossingen ook standaard in te zetten, wordt momenteel de wet- en regelgeving aangepast.

ANDERS BOUWEN

Terwijl grote zonneparken vaak binnen een half jaar gerealiseerd kunnen worden, duurt dat bij grote verdeelstations vier tot zes jaar, onder meer vanwege de lange ruimtelijke procedures. Zie hier de grote mismatch. Het Ministerie van EZK heeft daarom afgelopen jaar een netbeheerderstoets ingebouwd wanneer er een SDE subsidie wordt aangevraagd: bij de aanvraag wordt gekeken of er op de gekozen locatie wel ruimte op het net is. Dat voorkomt netcongestie. 

Daarnaast pleiten netbeheerders voor andere maatregelen. ‘Het verkorten van ruimtelijke procedures zou enorm helpen. Verder proberen we de bouwtijd te verkorten door kant-en-klare schakelstations te ontwikkelen. Tenslotte kijken we naar andere oplossingen zoals de pilot met GroenLeven bij Oosterwolde waar we zonnestroom omzetten in waterstof. Dan is er helemaal geen uitbreiding nodig’, zegt Schut.

KOPEREN PLAAT

In een geliberaliseerde energiemarkt als Nederland geldt het ‘koperen plaat principe’, dat wil zeggen dat producenten en consumenten stroom mogen kopen en verkopen zonder rekening met de daarvoor benodigde infrastructuur te houden (lees: het openbare net). Schut vraagt zich af of die ‘koperen plaat’ wel houdbaar is: ‘moeten we voor die paar dagen met een zeer hoge zonopwek wel grote installaties en dikke ka-bels aanleggen waarbij de kosten door de maatschappij worden gedragen? Of gaan we kijken naar goedkopere, slimmere oplossingen die bijdragen aan de betaalbaarheid van onze energievoorziening?’

Volgens Peter Paul Weeda, COO (Chief Operation Officer) bij GroenLeven, is er de afgelopen jaren geen sprake meer van een ‘koperen plaat’. ‘Bij een groot aantal van onze projecten, zowel boerendaken als zonneparken, kunnen we helemaal niet aansluiten of is er geen transportcapaciteit. Wij bouwen nu alleen als er genoeg ruimte op het net is. Voor lopende SDE toestemmingen van 2017 die binnen de drie jaar gerealiseerd moeten worden, heeft het Ministerie van EZK gelukkig een jaar uitstel gegeven, dat geeft alle partijen wat lucht. Wil de energietransitie echter slagen, dan zullen we over ons eigenbelang heen moeten stappen en samen met de netbeheerders aan oplossingen moeten werken.’

VEREVENING

COO Weeda geeft enkele voorzetten. ‘We onderzoeken bijvoorbeeld of een dynamische regeling via omvormers aan het eind van de lijn opstopping kan verminderen. Ook gebruik van de vluchtstrook biedt kansen. Dubbele capaciteit kan bij onderhoud worden afgeschakeld. Daarnaast hebben we liever vier dagen per jaar curtailment dan dat we een klant of zonnepark helemaal niet kunnen aansluiten. Opslag in batterijen of waterstof – waarmee we inmiddels al enkele pilots uitvoeren – is economisch nu nog niet haalbaar maar schept wel flexibiliteit en kansen. Naarmate er meer duurzame bronnen op het net komen, gaan de marginale kosten namelijk naar nul of worden zelfs negatief.’

DIRECTE LEVERING

Een van de oplossingen die GroenLeven voorstaat, is directe levering aan (industriële) grootverbruikers, zonder tussenkomst van de netbeheerder wanneer terugleveren niet mogelijk is. De COO verduidelijkt: ‘Eind vorig jaar heeft GroenLeven, op de ruim halve kilometer lange overkapping, 1862 zonnepanelen voor vliegveld Eelde geïnstalleerd, goed voor een half miljoen kWh. Daarmee is het vliegveld bijna zelfvoorzienend geworden en heeft sterk op de aansluitkosten bespaard. Ook kijken we al in een vroeg stadium naar ‘power solutions’, dat wil zeggen naar vraagsturing voor commerciële en industriële partijen. Het zou trouwens mooi zijn als er een onafhankelijke derde partij, vergelijkbaar met de ACM, zou opstaan om meer transparantie over netcongestie te scheppen. Nu ontbreekt zo’n onderbouwing.’ Liander is inmiddels begonnen met het openbaar maken van dergelijke onderzoeken.