“De combi energiecoöperatie en ontwikkelaar is bijna onmisbaar geworden”

Geplaatst op: 11-01-2022

Hij mag dan zijn gehele leven op diverse locaties ter wereld hebben gewerkt, maar de lokale gemeenschap staat volgens Rommert Stellingwerf, voorzitter van de Enerzjy Koöperaasje Aldeboarn en penningmeester van de Samenwerkende Heerenveense Energie Coöperatie (beide in Friesland) op nummer één. Zeker als het gaat om duurzame energie in de regio. Bijzonder belangrijk, want we bewegen steeds meer toe naar een Nederlands energiesysteem waarin er geen sprake meer is van centrale, maar van decentrale opwek van duurzame energie. Daarin gaat de lokale omgeving de hoofdrol spelen. “Als je vroeg de communicatie opstart met de omgeving via de lokale energiecoöperaties over de komst van een duurzame energiebron en de participatiemogelijkheden, zal dat bijdragen aan het vergroten van het draagvlak in de gemeenschap", vertelt Rommert.

Toen Rommert afstudeerde aan zijn opleiding elektrotechniek is hij bij Shell gaan werken. Dat deed hij niet enkel in Nederland; op diverse locaties in Azië, Zuid-Amerika en Europa heeft Rommert zijn steentje bijgedragen aan het ‘energiebedrijf’, zoals Rommert Shell beschrijft: “Tuurlijk, mijns inziens zouden ze meer écht een energiebedrijf moeten worden nu de energietransitie ingezet is. Ze kunnen niet zomaar de huidige business stopzetten, maar misschien juist de winsten van de nog benodigde fossiele brandstoffen gebruiken om de energietransitie te ondersteunen.”

Met de energietransitie is Rommert altijd al begaan geweest, en dat stopte niet toen hij na 30 jaar bij Shell met pensioen ging. Rommert: “Het was wel weer even heel wat anders toen ik terugkeerde naar Friesland, naar Aldeboarn. Je komt toch weer nieuw in een dorp, op een boerderij die de nodige verbouwingen nodig heeft. Dat is het moment om te verduurzamen, dus hebben we naast isolatie van kamers ook zonnepanelen en een zonnecollector op het dak geïnstalleerd.” Rommert raakte in gesprek met de installateur over duurzaam leven. “Hij vertelde me dat hij al 20 jaar van het gas af was, gewoon, op eigen initiatief. Als je de wil ervoor hebt kan het echt, ook zonder de nieuwste technieken blijkbaar. Toen we hoorden van energiecoöperaties in Friesland werd er een zaadje bij ons geplant. Zouden we zo mensen kunnen stimuleren, informeren en uiteindelijk mee kunnen laten denken over de energietransitie in onze omgeving? Ja, dat gingen we met een groep enthousiaste vrijwilligers doen.”

Drijvend zonnepark in de omgeving

In andere lokale gemeenschappen werden ook energiecoöperaties opgericht. Daar zag Rommert kansen in. “We hebben contact met hen en de duurzaamheidsambtenaar van de gemeente Heerenveen gezocht om de mogelijkheden voor een samenwerking te onderzoeken. Zo hoopten we een serieus statement te maken naar bijvoorbeeld ontwikkelaars van duurzame projecten met plannen in de regio; wij waren er klaar voor om duurzame energie naar onze omgeving te halen en ervoor te zorgen dat deze de ten goede komt van de bewoners.”

De gemeente informeerde de energiecoöperaties over een nieuw duurzaam project dat op komst was. GroenLeven was bezig met een drijvend zonnepark aan De Dolten op een zandwinplas op het industrieterrein Haskerveen in de gemeente Heerenveen. Rommert: “Allebeide hadden we de sterke ambitie om het eigendom van dit zonnepark lokaal onder te brengen, minimaal 50%, zoals in het Klimaatakkoord is afgesproken. Al redelijk vroeg zaten we aan tafel met BayWa r.e./GroenLeven, en daarna zijn we samen met technische, commerciële, juridische en fiscale adviseurs begonnen aan de onderhandelingen en een uitgebreide due diligence (boekenonderzoek), met een succesvolle afloop: per eind november is de Samenwerkende Heerenveense Energie Coöperatie samen met onze financier Fûns Skjinne Fryske Enerzjy trotse eigenaar van het drijvende zonnepark. Écht duurzame energie voor de lokale omgeving.”

Draagvlak creëren

Rommert ziet deze processen, waarbij ontwikkelaars, energiecoöperaties, professionele adviseurs en in een later stadium ook financiers samen aan tafel zitten bij de ontwikkeling en realisatie van grote energieparken, het liefst zoveel mogelijk op deze manier terug in Nederland. Hij blikt terug op een uitzending van KRO-NCRV Tegenlicht, dat vertelde over de aanleg van een windmolenpark in Drenthe zónder de omwonenden serieus aan te horen of mee te laten denken/profiteren. Rommert: “Geen wonder dat mensen dan tot in het extreme gaan protesteren tegen de komst van een energiepark. Als omwonenden gehoord worden, kunnen meedenken en kunnen meeprofiteren (ook financieel) krijg je steeds meer draagvlak. Natuurlijk, er zullen altijd mensen zijn die hoe dan ook tegen blijven, maar zorg er wel voor dat het niet zo uit de hand kan lopen als bij dat windpark uit Tegenlicht.”

Die communicatie, het liefst in een zo vroeg mogelijk stadium, is volgens Rommert het allerbelangrijkste. Rommert: “Als je het goed landschappelijk inpast kun je het juist mooier maken. Bevorder je biodiversiteit en is het goed vormgegeven? Communiceer dit met omwonenden vanaf het begin. Veranderen er zaken tijdens het proces? Laat het de omgeving weten. Zo zorgen we ervoor dat iedereen hart krijgt voor de energietransitie.” Bovendien vindt Rommert het belangrijk om mensen op het hart te drukken dat het gaat om een transitie, niet iets permanents, en ook niet iets dat morgen klaar moet zijn. We hebben de tijd tot 2050, maar moeten nu al wel aan de bak. “Maak mensen ervan bewust dat het zonnepark er zo'n 25 jaar staat (of drijft), maar daarna ook weer weggehaald kan worden en het land (of water) eventueel een andere bestemming krijgt. Transitie betekent een overgangsperiode, dat zou het idee voor mensen een stuk acceptabeler moeten maken.”

Onmisbare combinatie

De combinatie tussen energiecoöperatie en ontwikkelaar is volgens Rommert bijna onmisbaar geworden. “Coöperaties worden bemenst door vrijwilligers uit het dorp. Daar zitten experts tussen, maar het blijven vrijwilligers. Als ontwikkelaars en coöperaties in een vroeg stadium contact zoeken en kennis uitwisselen, heb je de ideale ingrediënten te pakken voor een succesvol energieproject waar bijna iedereen blij mee zal zijn. De coöperatie treedt dan op als ambassadeur voor de lokale omgeving en zorgt ervoor dat zoveel mogelijk van het energieproject de lokale omgeving ten goede komt, in plaats van dat de winsten naar (buitenlandse) investeerders gaan. In Friesland volgen we hierbij het proces van de 'sinnetafel' en de zonneladder om met input van de omwonenden tot een project te komen.”

Zowel de energiecoöperaties als GroenLeven streven naar minimaal 50% eigendom voor de lokale omgeving, met meer voor de coöperaties als het kan. Rommert: “We hebben ontzettend veel geleerd van het proces met BayWa r.e./GroenLeven voor de aankoop van het drijvende zonnepark. Hoe krijgen we het lokaal eigendom ook financieel voor elkaar? We zijn kleine clubs met kleine ledenbijdragen en subsidies, maar dat dekt de financiering van zo'n project niet. Dan kun je aankloppen bij provinciale energiefondsen en banken voor een gunstige lening voor groene investeringen, of iemand in de buurt of gemeente vinden met een groen hart die mee wil investeren. Voor het drijvende zonnepark gaan we in een later stadium ook crowdfunding inzetten, om zo het lokale karakter nog meer te benadrukken.”

Er zijn dus voldoende mogelijkheden als de wil van alle kanten er is. Rommert: “Iedereen ziet na de natuurrampen van dit jaar, ook dicht bij huis, en de aandacht voor klimaatverandering op de COP26 klimaattop vorig jaar dat we er niet meer onderuit komen. De energietransitie moet gebeuren, en idealiter doen we dat met alle neuzen in dezelfde richting.” Rommert vindt dat energiecoöperaties daarin een leidende rol moeten nemen en spoort andere coöperaties ook aan om de samenwerking te zoeken met gemeentes en ontwikkelaars. “Wij van de samenwerkende energiecoöperaties vinden het geweldig interessant om mee te doen in deze wereld, fantastisch om te zien dat ontwikkelaars zoals GroenLeven graag samenwerken met coöperaties. Dat zijn echte win-win situaties voor iedereen. Met energiecoöperaties als aanjagers van de energietransitie op lokaal niveau moet het zeker gaan lukken", vertelt Rommert trots.

Ook samenwerken met GroenLeven? Bel naar 058 – 799 00 00 of mail naar info@groenleven.nl