Niet meestribbelen, maar leiderschap nemen tegen klimaatverandering
In gesprek met Bart Verheggen, universitair docent aard- en klimaatwetenschappen aan AUC (Amsterdam University College)

Geplaatst op: 25-08-2021

Klimaatverandering is helaas weer ‘hot’. Met het uitkomen van het nieuwste IPCC-rapport is het issue weer top of mind geworden, maar was het echt nieuws? Waren we niet al op de hoogte van klimaatverandering en de noodzaak van het bestrijden ervan? Was de urgentie ervan echt al zo weggezakt? Het belang van goed (blijven) informeren, leiderschap tonen en daarmee het creëren van draagvlak in de maatschappij wordt hierdoor steeds duidelijker en is noodzakelijk voor het tegengaan van deze klimaatverandering. “Het is echter niet een probleem met een makkelijke oplossing,” stelt Bart Verheggen universitair docent aard- en klimaatwetenschappen aan AUC (Amsterdam University College)

Bart houdt zich al jarenlang bezig met de aard- en klimaatsystemen op aarde. “Ik heb jarenlang onderzoek gedaan naar ‘atmospheric science’, de studie die zich bezighoudt met de dynamiek van de stoffen en gassen in onze atmosfeer. Na 10 jaar in het buitenland te hebben gewerkt en gepromoveerd te zijn ben ik aan de slag gegaan bij het Energieonderzoek Centrum Nederland (ECN). Langzamerhand richtte ik me steeds meer op wetenschapscommunicatie: hoe kunnen we dat wat er gebeurt op en rondom de aarde aan de maatschappij overbrengen? In die tijd ben ik een blog (Klimaatveranda.nl) begonnen, heb ik de logische stap gemaakt om universitair docent te worden en heb ik geschreven aan mijn boek ‘Wat iedereen zou moeten weten over klimaatverandering’.”

De komst van het IPCC-rapport leek voor de wereld een openbaring, maar volgens Bart werd er niet zo zeer iets nieuws naar buiten gebracht. “Ten opzichte van het vorige rapport uit 2013 is de kernboodschap nog steeds hetzelfde: het klimaat verandert sneller dan ons lief is. Er is wel duidelijk een update van kennis geweest. Er zijn een aantal processen die we zien verschuiven en er wordt een explicietere link gelegd met het extremer wordende weer. Maar nieuwe inzichten zijn er niet zo zeer. We weten het nu enkel nóg zekerder.”

Leiding nemen

Het rapport, dat het eerste deel is van een reeks rapporten dat in de komende periode zal worden uitgebracht, staat voornamelijk de diagnose. In deel twee zullen de gevolgen van klimaatverandering en adaptatie meer belicht worden, waarna in deel drie meer bekend zal worden over de mitigatie. Toch vormt het eerste deel al een handvat voor overheden om doelstellingen te verhogen en actie op touw te zetten. Bart: “Hoewel we duidelijk met de neus op de feiten worden gedrukt, en dit veel media-aandacht krijgt, zie je toch dat in de politiek al gauw cynisch wordt gekeken en daardoor de rem al snel wordt ingedrukt.”

Volgens Bart is dat enerzijds een begrijpelijke reactie. “De politieke en maatschappelijke realiteit is weerbarstig, maar dit is dan ook een bijzonder complex probleem dat niet zomaar op te lossen is. Dat daar enige weerstand in ontstaat is begrijpelijk. Maar dat betekent niet dat we onze oogkleppen op moeten doen; we hebben als klein maar rijk land historisch gezien veel CO2 uitgestoten en moeten daarvoor ook onze verantwoordelijkheid gaan dragen.”

Er is een groep mensen die hier afwijzend naar kijkt; kan Nederland als klein, vol land wel een duurzaam statement maken? Daar is toch helemaal geen ruimte voor hier? Om hier antwoord op te geven, refereert Bart naar een bekende uitspraak van Ed Nijpels: “Als je alle kleine landen op aarde bij elkaar optelt, die in veel gevallen goed ontwikkeld zijn, blijven zij toch verantwoordelijk voor een aanzienlijk deel van de wereldwijde uitstoot. Bovendien doen we alsof Nederland voorloopt wanneer we ons afvragen wat wij nog kunnen bijdragen, maar het tegendeel is waar. In Europa zit Nederland bij de achterhoede wat betreft inzet van hernieuwbare energie.”

Hoe kunnen we snelheid aanbrengen in de energietransitie en wel mee gaan doen aan de frontlinie? Bart: “Als er vanuit de politiek meer overtuiging en kennis komt richting de maatschappij, kunnen we het draagvlak denk ik aanzienlijk vergroten. Nu zie je nog dat veel politici 'meestribbelen’, maar wanneer zij vertellen over het belang van de investeringen in de transitie, en hoe dit zich terugbetaalt in toekomstig welzijn en welvaart, krijg je mensen sneller aan boord. Naar onze maatschappij, maar ook naar Europa toe, moeten we ons veel meer opstellen als leider en richting geven. Niet je steeds afwachtend opstellen en volgen wat de mensen lijken te willen, maar ook richting aan durven geven en uitleggen waarom dat de beste route is.”

Knowledge is power

Kennisdeling is daarnaast een van de belangrijkste tools om de strijd tegen klimaatverandering aan te kunnen. Wel de juiste, op goede bronnen gebaseerde kennis. Bart: “Er is voornamelijk op het internet zoveel misinformatie te vinden, die soms op dezelfde of zelfs hogere waarde wordt geschat als die van experts. Dat beïnvloedt de algemene opvatting veel te veel.”

Een veelvoorkomend argument is bijvoorbeeld dat ‘de huidige zomer juist koeler is en dat klimaatverandering daardoor niet kan bestaan’. Bart: “Er is een verschil tussen klimaat en weer. Klimaat is het gemiddelde van het weer over een 30/40-tal jaren en verandert in die zin langzaam. Het weer is veel grilliger en wordt bekeken op tijdschalen van dagen of weken. Je kunt dus niet door het raam kijken en iets zeggen over klimaatverandering. Stel er is wel sprake van een hittegolf met extreme temperaturen, dan moet je niet de vraag stellen of het door klimaatverandering komt. Je kunt je wel afvragen hoeveel waarschijnlijker het is geworden dat we nu en in de toekomst met die extremen te maken gaan krijgen. Bij sommige hittegolven is berekend dat de extreem hoge temperaturen onmogelijk waren geweest als de menselijke invloed het klimaat niet veranderd had.”

Deze vraagstukken zijn zaken waar men over het algemeen van jongs af aan al goed over geïnformeerd moet worden. Bart: “Het onderwijs kan hier een ontzettend belangrijke en grote rol in spelen. Dat moet al beginnen op jonge leeftijd, om zo de juiste klimaatkennis mee te geven door de generaties heen. Momenteel is dit echter nog afhankelijk van (nu nog vaak gedateerd) lesmateriaal, de flexibiliteit van lesprogramma's en zelfs de standpunten van de docent.”

Bart ziet wel een generatiekloof ontstaan als het gaat om bewustzijn van de klimaatgebeurtenissen en het bijbehorende urgentiegevoel. “Ik zie dat jongeren er tegenwoordig veel meer mee bezig zijn en vaak beter geïnformeerd zijn dan de oudere generaties. Wat hierin erg belangrijk blijft zijn de bronnen waardoor men geïnformeerd raakt. Kritisch zijn op het klimaatvraagstuk is een logische reactie, maar laten we ook vooral kritisch leren kijken naar de bronnen die hierover spreken. Wees daarnaast ook kritisch op jouw eigen denken, plaats jouw overtuigingen in context en stel deze bij waar dat logisch en waarheidsgetrouw is. Daarmee kun je een belangrijke speler worden in de duurzame wereld van de toekomst.”