Slimme combinatie: waterberging en zonne-energie

Geplaatst op: 18-08-2021

Steeds vaker ondervinden we de gevolgen van extremer wordend weer. Ondergelopen straten als gevolg van zware regenval, verdroogd en verzilt land als gevolg van droogteperiodes en alle gevolgen hiervan voor de natuur. Klimaatadaptatie en klimaatmitigatie gaan daarom steeds een grotere rol spelen, maar ook daar moet ruimte voor gevonden worden in ons kleine land. Michiel Mosterman (Development, GroenLeven), denkt dat er genoeg kansen liggen voor efficiënt ruimtegebruik. “Combineer waterbergingslocaties met zonne-energie, waardoor je maar één deel van het oppervlak inzet voor twee doelen: het bestrijden van klimaatverandering en het managen van klimaatadaptatie.”

Nederland heeft nog flink wat klussen te klaren. We hebben te maken met prangende vraagstukken, zoals de tekorten aan woonruimtes, het tegengaan van klimaatverandering en het overgaan naar een circulaire economie. De maatregelen die hier uitkomsten voor moeten bieden, zullen ruimte innemen in Nederland, en die ruimte is schaars. Het gevolg hiervan is dat we keuzes moeten maken, zodat Nederland ook in de toekomst veilig, gezond en welvarend kan blijven. Daarom is de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) opgesteld, in samenwerking met overheden en maatschappelijke partijen.

Veel doelen, maar weinig ruimte

Onder het kopje ‘Prioriteit 1’ van het NOVI staat ‘Ruimte voor klimaatadaptatie en energietransitie’. Nederland moet namelijk in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust zijn. Michiel: “We zien dat er steeds meer problemen zijn rondom water, bijvoorbeeld door extreme regenval of juist heftige droogte. Door hier maatregelen voor te treffen voorkomen we schade en slachtoffers van het toenemende extreme weer.”

De komst van het klimaatrapport van IPCC bevestigd nog eens de noodzaak voor deze maatregelen. De Unie van Waterschappen is dit klimaatrapport dan ook niet ontgaan. “De waterschappen hebben bij hun zorg voor sterke dijken, schoon en voldoende water steeds meer te maken met de impact van klimaatverandering en extreem weer en investeren daarom in het sneller aanpassen aan de gevolgen van klimaatverandering, door bijvoorbeeld dijken te versterken en regenwaterbuffers aan te leggen. Maar alleen met de maatregelen van de waterschappen zijn we er nog niet. Er is meer nodig om de neerslag en het water uit de zee en de grote rivieren ook in de toekomst voldoende ruimte te kunnen geven. De waterschappen willen daarnaast niet dweilen met de kraan open en zetten daarom ook in op verduurzaming met onder andere hernieuwbare energiebronnen.”

Maar deze maatregelen, waterretentiegebieden en hernieuwbare energiebronnen zoals zonne-energie vragen ruimte aan Nederland. Michiel: “Wat mij opvalt aan de plannen voor ruimteverdeling van NOVI, is de hoeveelheid ruimte die voor klimaatadaptatie is gereserveerd. Dit is veel meer dan voor de opwek van duurzame energie. Een groot deel hiervan lijkt in waterberging te gaan zitten.” Het beheren en reserveren van genoeg ruimte voor toekomstige waterveiligheidsmaatregelen en beheer van zoetwater staat beschreven in het Deltaprogramma, het Nationaal Water Programma en de verdere uitwerking van het Kustpact.

Waterberging en zonne-energie combineren

Volgens Michiel zijn waterretentiegebieden uitgesproken kansen voor de energietransitie en hoeft er daardoor minder beroep te worden gedaan op de schaarse ruimte. “Waterberging is een functie die goed te combineren valt met zonnevelden. Dat kan op diverse manieren: op hoogte boven overloopgebieden zodat het waterpeil eronder kan stijgen, of boven een bergbezinkbassin zoals GroenLeven dit eerder realiseerde in Weert, Limburg.” Ook drijvende zonnepanelen in combinatie met de realisatie van meer oppervlaktewater of het benutten van zonne-energie om veenoxidatie tegen te gaan door het waterpeil te verhogen, behoren tot de opties.

Michiel: “Er ligt op dit gebied dan ook een uitgesproken rol voor waterschappen, die waterbergingen zoals deze realiseren. Het zal veel opleveren wanneer waterschappen de handen ineenslaan met GroenLeven en samen zoeken naar waterbergingsgebieden die voor zonne-energie gebruikt kunnen worden. De innovaties zijn vaak toereikender dan gedacht.”

Samen innoveren

Ondanks het aanzienlijke aantal uitdagingen waar Nederland voor staat, is er toch veel mogelijk. Michiel: “Een dubbelfunctie zoals deze is een voorbeeld voor de energietransitie. Sla je de handen ineen met GroenLeven? Dan begeleidt GroenLeven het proces van A tot Z, bijvoorbeeld met het aanvragen van SDE-subsidie. Zo zetten we samen innovatieve stappen voor een betere wereld.”

Lees ook: Het duurzame statement van Wetterskip Fryslân (waterschap Friesland).