Dubbelfuncties: de multitaskers van de energietransitie
Waarom de dubbelfunctie het nieuwe normaal moet worden in Nederland

Geplaatst op: 12-01-2021

Here’s the thing: we leven met circa 17 miljoen mensen op ons hele kleine stukje aarde. We worden geprezen om het efficiënte gebruik van het oppervlak. Landbouw, stedenbouw en industrie hebben allemaal een plaats gekregen in Nederland. Maar nu we voor de energietransitie staan, rijst de vraag waar hernieuwbare en schone energie een plaats moet krijgen. Is hier wel plaats voor? Moeten er concessies worden gedaan? Efficiëntie blijkt hierin het toverwoord. Om dit op een verantwoorde manier een plaats te geven zullen omgeving, techniek en innovatie moeten gaan multitasken.

In 2019 kondigde het kabinet een set maatregelen aan die de uitstoot van CO2 moeten terugbrengen. De Klimaatwet, die vaststelt met hoeveel procent Nederland de CO2-uitstoot moet terugdringen, en het bijbehorende Nederlandse Klimaatakkoord zagen het levenslicht. Zo wil Nederland onder de vlag van het Klimaatakkoord van Parijs een bijdrage leveren aan het beperken van de wereldwijde klimaatverandering. Een van deze maatregelen is de inzet van hernieuwbare energiebronnen. In Europees verband is afgesproken dat in 2020 14% van het energieverbruik in Nederland uit hernieuwbare bronnen moest komen. Daar liet Nederland helaas een flinke steek vallen: we hebben maar 8,7% behaald in 2020 en moesten groene energie elders inkopen om boetes en een dwangsom te voorkomen. Wat is ervoor nodig om het doel wél te halen?

Zonne-energie is onmisbaar in deze missie. Toch biedt het onderwerp een podium voor discussie. Je komt regelmatig krantenkoppen tegen die vragen om minder zon op land en meer zon op dak. ABN AMRO onderzocht hoeveel Nederlanders zich zorgen maken over klimaatverandering: 82% van de Nederlanders vindt dat er actie nodig is en 56% vindt dat duurzaamheid hoog op de politieke agenda moet staan. Toch ziet men het landschap en de achtertuin liever niet veranderen.

Zon op dak speelt een belangrijke rol in de energietransitie en krijgt veel draagvlak vanuit de maatschappij. Het wordt immers toegepast op een oppervlak wat een extra functie kan dragen. Zo is de Zonneladder in het leven geroepen om de voorkeur voor zon op dak concreet te maken. Toch zal grootschalige zonne-energie een plaats op de ladder moeten krijgen, want met enkel zon op dak gaan we onze doelen niet halen, ondanks dat 93,5% van de Nederlandse daken nog ruimte biedt.  Uitdagingen rondom eigenaarschap of dakconstructies die aangepast moeten worden maken dit niet een eenvoudige klus. Alleen al 75% van de staldaken moet versterkt worden.

We zullen dus de kwaliteiten van een zonnedak ook moeten reflecteren op grondgebonden zonnebronnen. Hoe? Door deze zonnebronnen zoveel mogelijk toe te passen op locaties die net als het dak een extra functie kunnen dragen: innovatieve dubbelfuncties. De Regionale Energiestrategieën (RES) noemen dit veelbelovende meekoppelkansen. Wanneer dit gecombineerd wordt met ingrediënten als creativiteit, intrinsieke motivatie en bewustwording ontstaan er zonne-energieprojecten die meer opleveren dan alleen groene stroom. Een goed voorbeeld hiervan is een zonne-energieinstallatie boven diverse soorten zachtfruit. Hier leveren de zonnepanelen groene stroom én ze bieden bescherming aan de gewassen tegen de steeds extremer wordende weersomstandigheden. Of denk aan zonnecarports die bescherming bieden aan voertuigen.

Maar in Nederland bieden niet alleen het dak, oxiderende veengrond, tuinbouw, parkeerplaatsen en vuilstorten ruimte voor slimme dubbelfuncties met zonne-energie. Ruim 19% van het Nederlandse oppervlak bestaat uit water: genoeg veelbelovende, grote oppervlakken. Voor de toepassing van duurzame energie wordt met name gekeken naar industriële wateren, zoals een zandwinplas. Het drijvende zonnepark wat sinds 2020 op de Bomhofsplas in Zwolle ligt is hier een mooi voorbeeld van. Door de zandwinplas te combineren met zonnepanelen is heeft de plas een dubbelfunctie gekregen. Daarnaast mag het zonnepark het grootste drijvende buiten Azië zijn, maar het lokale karakter maakt het park dé verwezenlijking van het Klimaatakkoord. Het drijvende zonnepark is in lokaal eigendom, waardoor de Zwollenaren profiteren van de energie die opgewekt wordt.

Is het de goedkoopste oplossing? Nee. Dubbelfuncties vergen meer financiële middelen dan een zonnepark op een stuk land. Het gevolg hiervan staat dan ook haaks op de wensen die we als land uitspreken in het Klimaatakkoord. De Overheid stuurt namelijk aan op zo goedkoop mogelijke opties, namelijk simpelweg grondgebonden grootschalige zonne-energie. Deze zonneparken zijn nou eenmaal nodig om onze doelen te kunnen halen. Maar als we optimaal rekening willen houden met mens, milieu en natuur, zullen we dubbelfuncties, zoals beschreven in de RES’en, het nieuwe normaal moeten maken. Er moet meer ruimte worden gemaakt voor de financiering van dubbelfuncties om écht het goede te kunnen doen. We moeten ze stimuleren in het subsidiebeleid én de Zonneladder.

Dubbelfuncties moeten dus een grotere rol gaan spelen in onze energietransitie. Het maakt een locatie nóg duurzamer, levert een stuk meer draagvlak bij de omwonenden en maakt de locatie rendabeler. Wanneer we met creativiteit en motivatie op zoek gaan naar kansen, dan biedt zelfs ons kleine land meer dan voldoende ruimte: waar een wil is, is een weg.

‘Dubbelfuncties’ is het GroenLeven thema van de maand januari. Wil je meer weten over onze dubbelfuncties? Ontdek dan de diverse mogelijkheden op onze website.

OP DE HOOGTE BLIJVEN VAN HET GROENLEVEN NIEUWS? SCHRIJF U DIRECT IN EN ONTVANG ONZE NIEUWSBRIEF.