Themamaand Januari - Column | Dubbelfunctie D-day voor ‘Singapore at the North Sea’

Geplaatst op: 07-01-2021

‘Singapore at the North Sea’: ons kleine Nederland, 0,008% van het aardoppervlak, staat voor een grote uitdaging. Met 8,7% duurzame energie zijn wij het slechtste jongetje van de Europese klas. Van de Denen moesten we duurzame energierechten overkopen om EU-boetes te voorkomen. Gelukkig staan we met het in 2019 gesloten Klimaatakkoord en de eerste uitwerkingen van de Regionale Energie Strategieën in de startblokken om daar verandering in te brengen. Dat betekent meer zonne- en windenergie in het landschap. Om de ruimtelijke impact te beperken moeten we dan ook collectief inzetten op dubbelfuncties. Het integrale beleid hiervoor mist.

‘Daken eerst!’ Een vaak gehoorde kreet in discussies over zonne-energie. En terecht. Dakoppervlak moeten we als eerste benutten voor de opwek van schone energie. De Regionale Energie Strategieën zetten flink in op zonnedaken. Toch gaat het daar minder hard dan we zouden willen. Maar 6% van de grootschalige daken in Nederland beschikt over panelen. Daksterkte is vaak een issue: 75% van de staldaken moet bijvoorbeeld verstevigd worden om panelen te kunnen dragen, en veel daken zijn alleen berekend op zware sneeuwval. Uitdagingen betreffende eigenaarschap, netcapaciteit en verzekeringen hebben ook impact. En nog steeds is het voor nieuw te bouwen grote panden met grote daken niet verplicht om het dak direct geschikt te maken voor zonnepanelen of om direct al zonnepanelen te installeren.

Nederland bestaat voor twee derde uit landbouwgrond en is de op één na grootste landbouwexporteur van de wereld, na de Verenigde Staten. Logisch dat er dan ook naar dit oppervlak wordt gekeken voor de inzet van duurzame energie. Tegelijkertijd willen we niet dat dit ten koste gaat van vruchtbare grond. De discussie omtrent de inzet van landbouwgrond verdient nuance. Van het vaak geschetste beeld dat koeien plaats maken voor zonnepanelen moeten we af. Bosch & Van Rijn rekende uit dat in 2030 maximaal 0,7% van de landbouwgrond in Nederland voorzien zal zijn van zonnepanelen en dat dit in de praktijk waarschijnlijk nog lager uit zal vallen. Landbouwgrond is er daarnaast in vele gradaties, zo kunnen dubbelfuncties gerealiseerd worden op CO2-uitstotende oxiderende veengrond of boven fruitteelt.

Daken, fruit, parkeerplaatsen, vuilstorten, dijken, zandwinplassen. Ze zijn allemaal te voorzien van zonnepanelen zonder een grote ruimtelijk impact. Toch botst het: de SDE-subsidie duwt ons naar een zo efficiënt en goedkoop mogelijke energietransitie, of plat gezegd: zonne-energie op landbouwgrond zonder poespas. En dit is ook nodig, gezien onze grote uitdaging. Maar aan de andere kant willen we ook dat de impact van duurzame energie op onze ruimte minimaal is en rekening houdt met lokale belangen. Iets wat heel duidelijk naar voren komt in de Regionale Energie Strategieën. Dubbelfuncties zijn daarvoor de oplossing, maar ze zijn wel duurder: ze vergen meer inspanning, materialen en langere vergunningstijden om te realiseren en hebben soms minder energieopbrengst door hun functie. Dat betekent dat ze niet de meest kansrijke projecten zijn voor het toekennen van subsidie. We staan dus al in het begin van onze energietransitie op een T-splitsing: kwaliteit van ruimte versus efficiëntie + subsidie.

De eerste stap is gezet. Zonne-energie op dak krijgt de voorkeur in het toekennen van subsidie. Alleen niet door de functie, maar doordat een groot gedeelte van de energie door de dakeigenaar zelf geconsumeerd kan worden. Maar met alleen zonne-energie op daken redden we het niet, ook niet als we de daar bestaande hordes wegnemen. Daarom móet er óók ingezet worden op dubbelfuncties, door deze te stimuleren in het subsidiebeleid en door vergunningstijden te versnellen. Het versnellen van vergunningstijden geldt voor de gehele energietransitie. We hebben nog maar kort de tijd om onze doelen voor 2030 te halen. Specifiek geldt het ook voor een dubbelfunctie als zonne-energie boven zachtfruit. Zonne-energie moet daar worden gezien als ondersteuning van de teelt, in plaats van een zonnepark. Zo voorkom je onnodige vergunningsaanvragen en houden we de snelheid in de energietransitie.

En die snelheid is belangrijk. Elke dag zien we de gevolgen van klimaatverandering om ons heen en is de uitdaging om de opwarming van de aarde te beperken groot. Grootschalige zonne-energie is nodig, maar door ook dubbelfuncties te stimuleren kunnen we én de snelheid erin houden én zorgen voor een goede ruimtelijk invulling. Ze moeten dan wel op waarde worden geschat. Het is dan ook dubbelfunctie D-day voor ‘Singapore at the North Sea’.

Roland Pechtold


OP DE HOOGTE BLIJVEN VAN HET GROENLEVEN NIEUWS? SCHRIJF U DIRECT IN EN ONTVANG ONZE NIEUWSBRIEF.