Wij zijn bereikbaar
Bereikbaar van 08:30 tot 17:00 Bel 058 - 799 0000
Wij zijn bereikbaar
Bereikbaar van 08:30 tot 17:00 Bel 058 - 799 0000

Over de bloemetjes en bijtjes
Hoe zonnepanelen, biodiversiteit en ecologie hand in hand gaan

Geplaatst op: 17-03-2021

Laten we het eens over de bloemetjes en bijtjes hebben. Nee, dan bedoelen we niet dát, maar die flora en fauna die hun thuis vinden nabij zonneparken in Nederland. Hebben die geen last van zonnepanelen? En de bodem of het water, wordt dat er wel beter van? Het zijn veel logische vragen die in de maatschappij opdoemen bij de komst van een zonnepark. Toch zijn er inmiddels talrijke oplossingen, innovaties en onderzoeken die aangeven dat de effecten van zonne-energiebronnen op de biodiversiteit en ecologie beperkt zijn. Sterker nog, het kan zelfs bevorderend werken.

Steeds vaker zien we de koppen in de kranten voorbijkomen over de invloed van een zonnepark op het land of water op de biodiversiteit, ecologie en landschap. Veel ecologen en natuurbeschermende organisaties maken zich zorgen, en steeds vaker worden er kamervragen gesteld over de komst van zonneparken. De bodem kan volgens hen uitgeput raken door het gebrek aan zonlicht en regenwater, wat niet bevorderend werkt voor insecten en vogels. Maar het tegenovergestelde is waar, mits je een zonnepark en het bijbehorende landschap goed inricht.

De locatie is daarbij erg belangrijk. Uiteraard zijn de gevolgen groot wanneer we een drijvend zonnepark over het Great Barrier Reef zouden bouwen. De natuurwaarde op zo’n locatie is veel te groot: er zijn veel soorten planten en dieren en er is sprake van een bijzonder ecosysteem. Niet een verstandige locatiekeuze dus. Maar heeft een locatie een lagere natuurwaarde, bijvoorbeeld geoxideerde veengrond welke minder vruchtbaar is, dan kan de komst van een zonnepark juist veel voordelen opleveren voor de natuur.

Dat er wat verandert in de omgeving bij de komst van een zonnepark in de omgeving staat namelijk vast. Er is sprake van verminderde lichtinval of bijvoorbeeld verandering in de waterhuishouding. Maar het ligt aan de inrichting van de ruimte en het ontwerp van het zonnepark of dit een positieve of negatieve verandering is. Wanneer er bijvoorbeeld gekozen is voor een open opstelling met ruimtes tussen de panelen, worden er al veel meer kansen geboden aan de natuur.

Een goed voorbeeld hiervan is het drijvende zonnepark op de Bomhofsplas in Zwolle, het grootste drijvende zonnepark buiten Europa. Hier is gebruik gemaakt van lichtdoorlatende zonnepanelen die in clusters zijn geplaatst. Hierdoor zijn er lichtstraten gecreëerd zodat het licht en lucht het water blijft bereiken. Bovendien is het niet gebouwd op een natuur- of recreatieplas, maar industrieel water. Als kers op de taart zijn er aan de rand van het drijvende zonnepark biohutten geplaatst. Deze biohutten bieden bescherming aan visjes die zich hierin nestelen. In de komende jaren zal de natuur hier, en ook bij andere drijvende zonneparken van GroenLeven, worden gemonitord om te kijken wat het exacte effect is.

In een ander zonnepark, nabij Hoogengraven, is op een andere manier de natuur verrijkt. Door hier diverse soorten beplanting en een haag met inheemse heesters (minimaal 2 meter hoog) aan te leggen gaat het zonnepark nagenoeg op in de omgeving. Aan de zuidzijde is een bloemrijk grasland ingezaaid, wat een stimulans vormt voor de insectenpopulatie. En het gras eens in de zoveel tijd maaien? Dat doen de schapen, dus die machinemaaier kan binnenblijven.

En bij zonnepark Oosterwolde zijn er natuurvriendelijke oevers, houstingels en waterpoelen aangelegd waar amfibieën, libellen en moerasplanten goed bij gedijen. Door de grond tussen de panelen in te zaaien met een mengsel van kruidenrijk grasland en inheemse bloemen wordt er een boost gegeven aan de insectenpopulatie en andere biodiversiteit.

Een onderzoek van Clarkson and Woods and Wychwood Biodiversity (The Effects of Solar Farms on Local Biodiversity; A Comparative Study) wees uit dat de toepassing van dit soort maatregelen zoden aan de dijk zet voor de natuur. Zij onderzochten locaties met zonnepanelen waar veel aandacht besteed was aan biodiversiteitsmanagement. Bijvoorbeeld door het inzaaien van diverse gras- en kruidensoorten, het verminderde gebruik van bestrijdingsmiddelen en het uitvoeren van een duurzaam maaibeleid. Het resultaat: een waargenomen groei in biodiversiteit op de locatie.

Het toepassen van dit soort maatregelen is vanzelfsprekend een voorwaarde geworden voor de komst van zonneparken. In de Gedragscode Zon op Land van Holland Solar is opgenomen dat een zonnepark er niet eerder komt dan wanneer de locatiekeuze en de vormgeving meerwaarde bieden voor de omgeving. Voor de omwonenden, want die moeten kunnen meeprofiteren. Voor de natuur, want die moet erop vooruitgaan. Oorspronkelijk grondgebruik moet mogelijk blijven na de levensduur van het zonnepark. De bodemkwaliteit moet goed zijn en blijven.

Het zit er dik in dat deze zonneparken binnenkort bekroond worden met een ecocertificering. Het project Solar EcoCertified kreeg onlangs 2,6 miljoen euro subsidie toegekend, waarmee de Wageningen University & Research (WUR), TNO, Eelerwoude, Holland Solar en NL Greenlabel een ecocertificaat gaan ontwikkelen voor zonneparken met een ecologische meerwaarde.

Toch blijft de roep voor een stop op zonneparken groot, want het is zonde van het landschap. Or is it? Tuurlijk, we ontwikkelen dubbelfuncties en zonnedaken alsof het water is. Maar enkel daarmee gaan we de doelen uit het Klimaatakkoord niet halen en de opwarming van de aarde niet afremmen. De restopgave die overblijft betekent zonne-energie op land (maximaal 0,4% van het oppervlak in Nederland). En dat gaat écht niet zoveel ruimte innemen als die 1 miljoen nieuwe woningen (1,5% van het oppervlak). Volgens een analyse van de Wageningen University & Research blijkt dat de energietransitie in 2050 de minste ruimte in zal nemen in het landschap. Bovendien maken we geen gebruik van vruchtbare grond, maar van ecologisch schrale grond voor zonne-energie. Waarom zou je het dan dus niet doen, wanneer een zonnepark juist bevorderend werkt voor de natuur? 

OP DE HOOGTE BLIJVEN VAN HET GROENLEVEN NIEUWS? SCHRIJF U DIRECT IN EN ONTVANG ONZE NIEUWSBRIEF.