Zonnepark Oosterwolde: een oase van rust
Ecoloog Erwin van Maanen over de balans tussen zonne-energie, ecologie en biodiversiteit

Geplaatst op: 16-07-2021

Een grondgebonden zonnepark én goed doen voor flora en fauna. Wanneer er een goede harmonie bestaat tussen deze twee, gecombineerd met weldoordachte keuzes voor locatie, onderzoeken en slim beheer, is de komst van een grondgebonden zonnepark juist een verrijking voor de natuur, zegt ecoloog Erwin van Maanen van EcoNatura. “Ik zie de effecten van klimaatverandering om me heen, en het is mij overduidelijk. We moeten echt iets gaan doen met duurzame energie. Ikzelf ben een groot voorstander van zonne-energie: als je het goed doet, zijn het oases van rust voor de flora en fauna.” 

Voor het eerst brengt Erwin een bezoek aan het zonnepark dat gevestigd is op een grondlocatie nabij Oosterwolde, dat GroenLeven hier ongeveer drie jaar geleden realiseerde. Normaal gesproken onderzoekt Erwin locaties waar de realisatie van een park gepland is. Erwin: “Dit was voor het eerst dat ik een zonneweide bezocht die er al een aantal jaren staat. Daarmee was het een goede kans om te onderzoeken welk effect een zonnepark tot nu toe heeft gehad op de ecologie en biodiversiteit en wat er gedaan kan worden om het nog beter te maken.” 

Erwin is opgeleid als ecoloog en bioloog en werkt momenteel als adviserend ecoloog. Daarbij heeft hij dagelijks te maken met natuurwetgeving, toetst natuur op diverse projectlocaties, houdt zich bezig met inrichtingsvraagstukken en beoordeelt zonneparklocaties of deze voldoen aan wetgeving en de juiste ecologische inpassing. “Een energielandschap-beoordeling is nog best wel een nieuw fenomeen maar wel belangrijk: de komst van hernieuwbare energie is lang niet altijd zonder impact. Wat kun je doen om de locatie ecologisch te verbeteren? Wat zijn beheersbare, duurzame maatregelen?” 

Erwin liep met eniger verbazing door zonnepark Oosterwolde. “Het aanzienlijke aantal vogels dat er rondvloog, de sporen van reeën die ik tussen de zonnepanelen zag lopen en zelfs de buizerd die tussen de panelen aan het jagen was: het was een positieve ervaring. De diversiteit van de flora aan de randen van het zonnepark is ook flink aanwezig, wat natuurlijk positief is voor de biodiversiteit. Het is een oase van rust geworden voor de dierenwereld.” 

Maar ook onder de panelen groeit genoeg, in tegenstelling tot wat veel mensen denken. Erwin: “Je ziet dat breedbladige vegetatie een thuis vindt onder de zonnepanelen. Logisch, die vangen met hun blad op die manier nog steeds voldoende licht.” Het kan overigens wel een periode duren voordat er ‘bijzondere vegetatie’ onder gaat groeien, zoals kruidenrijk gras en bloemen. Deze vegetatie werkt ondersteunend voor vogels en insecten. “Dat is afhankelijk van de locatie, maar nog meer van het beheer. In de oorspronkelijke bodem zitten veel voedingsstoffen, maar om ervoor te zorgen dat het kruidenrijke gras er kan groeien moet de bodem eerst verschralen. Als het op de juiste manier beheerd wordt, kan er een goede balans gevonden worden tussen zonne-energie, ecologie en biodiversiteit.” 

Erwin blijft een voorstander van zonnepanelen op dak, maar denkt dat grondgebonden zonneparken een sterke bijdrage kunnen leveren aan de energietransitie zonder daarvoor de natuur aan te tasten. “Als je een stuk land kiest met bijvoorbeeld een monotone gewascultuur, denk aan een maisakker, en het ligt nog langs de snelweg ook, dan liggen daar grote kansen. Zonnepark Oosterwolde is hier een mooi voorbeeld van. Wat hier ook opviel was dat het drukke weggeluid gedempt werd door de aanwezigheid van de zonnepanelen. De biodiversiteit blijkt daar dankbaar gebruik van te maken.”  

Hoe zit het dan met de ‘reflectie’, waar je regelmatig mensen over hoort vragen? Voor de natuur kan ik me geen dodelijk effect bedenken. In Amerika in woestijngebieden is eerder waargenomen dat er juist meer vogels door aangetrokken worden, omdat deze daar de panelen kunnen interpreteren als waterplas. In de zomer is er sprake van een warmer milieu nabij de zonnepanelen door de warmteabsorptie en -uitstraling. Voor sommige soorten kan een warmer en schraler milieu gunstig zijn, bijvoorbeeld voor reptielen.” 

Hernieuwbare energie is dus here to stay als het aan Erwin ligt. “Als ecoloog zie ik duidelijk de effecten van klimaatverandering. Niet enkel hier, maar over de hele wereld. Doen we niets met duurzame energie, dan gaat het juist wél ten koste van de ecologie. Aan de slag dus, maar wel slim. Met doorlopend ecologisch onderzoek, met nieuwe technieken zoals het omzetten van groen opgewekte stroom in waterstof en het liefste geen kernenergie vanwege de veiligheid.” Erwin zet daarom het liefste in op zonne-energie. “Windturbines hebben een veel groter, minder beheersbaar effect op mens en dier. Bovendien nemen ze zoveel ruimte in, en dat hebben we in Nederland niet veel.” 

Hoe de ecologie en biodiversiteit zich verder gaan ontwikkelen bij zonneweides, daar is Erwin erg benieuwd naar. “Een nieuw, slim energielandschap met de juiste balans is het meest veelbelovend voor onze duurzame toekomst. Welke dieren en plantensoorten dat met zich meebrengt, dat gaan we zien. In Oost-Duitsland is een tijd geleden zelfs een wolvenroedel gezien die onder de zonnepanelen leefde en daar welpen baarde. Niet dat ik wolven hier in Friesland verwacht, maar er zullen hier ongetwijfeld ook bijzondere ecologische situaties gaan ontstaan.”