Stroomopslag sleutel tot stabiel duurzaam net
Stefan Olsthoorn (Platformmanager ESNL)

Nu er steeds meer duurzame energie op het net komt, kan stroomopslag een steeds belangrijkere oplossing worden voor stabiliteit op het net, met name in het landelijk gebied. Volgens Stefan Olsthoorn, platformmanager van ESNL, zit een aantal Nederlandse partijen niet stil.

ESNL (Energy Storage Nederland) is eind 2014 opgericht door FME, de ondernemersorganisatie voor de technologische industrie. Het platform wil bedrijven, kennisinstellingen, overheden en financiers betekenisvol aan elkaar verbinden zodat er voor energieopslag vitale bedrijfsmodellen ontstaan. Sinds september vorig jaar leidt Stefan Olsthoorn, afgestudeerd werktuigbouwkundige aan de TU Delft, het ESNL platform. 

‘Opslag is de sleutel tot een stabiel duurzaam net’, zegt hij. ‘Op steeds meer momenten wordt het noodzakelijk om de vraag naar en het aanbod van duurzame bronnen op elkaar af te stemmen. Dat gaat niet alleen op voor ’s ochtends of ’s avonds wanneer er minder aanbod aan zonnestroom is maar ook over de seizoenen, met name tijdens ‘Dunkelflaute’ (donkere dagen zonder wind).’

THUISOPSLAG

Vooral bij onze oosterburen gaat dat laatste op: deelstaten in het zuiden van Duitsland geven daarom subsidie op stroomopslag als particulieren PV panelen plaatsen. Volgens een recent rapport van BVES (Bundesverband Energiespeicher Systeme e.V.) wordt ‘thuisopslag straks een massamarkt, ondersteund door e-mobiliteit. Batterijprijzen dalen, de opslagcapaciteit van woningen neemt toe’.

In ons land is dat nog niet het geval. ‘Wat thuisopslag hier verhindert’, vervolgt Olsthoorn, ‘is de salderingsregeling: particulieren met PV kunnen overtollige zonnestroom gratis op het net zetten. Een massamarkt zal zich in Nederland pas ontwikkelen wanneer die regeling vanaf 2023 jaarlijks met negen procent wordt afgebouwd.’

GROEIENDE MARKTEN

Intussen zijn enkele Nederlandse partijen al wel actief met stroomopslag. Olsthoorn: ‘Kleinere opslagsystemen worden nu ingezet voor piekscheren, bijvoorbeeld bij liften in appartementen die plotseling over veel stroom moeten beschikken. Daarmee kan men sterk op aansluitkosten besparen. Dat wordt ook gedaan bij windparken, bijvoorbeeld bij het Hartelkanaal in de Botlek met 10 MW aan lithium-ion batterijen.’

Wereldwijd voorzien belangrijke adviesbureaus als Navigant Research en Bloomberg New Energy Finance (BNEF) een sterke stijging in opslag. Was in 2015 die markt nog 0,6 GW, voor 2020 zijn de vooruitzichten 4,8 MW. Tevens is de prijs voor batterijen van lithiumion, de meest toegepaste materiaalsoort, sinds 2012 met ruim driekwart gedaald. ‘Die tendens zal zich de komende jaren voortzetten’, meent Olsthoorn.

GRONDSTOFFEN 

Lithium-ion is echter niet zaligmakend. In Nederland betreden nieuwe bedrijven met andere systemen de markt. Zo werken tenminste twee partijen met opslag op basis van een chemisch principe – vergelijkbaar met een PEM brandstofcel – en slaan energie op in tanks. Anderen kiezen voor zeezout als energiedrager, gebruikmakend van een osmotisch proces waarbij het (spannings)verschil tussen zoet en zout water elektriciteit oplevert. 

Opvallend aan deze nieuwe technologieën is dat de ontwikkelaars een groot bewustzijn voor grondstoffen hebben. ‘De meeste batterijen, vooral lithium-ion, steunen op zeldzame materialen die uit geopolitiek instabiele landen komen of schaars worden’, verklaart Olsthoorn. ‘Bij deze partijen is dat niet het geval: ze innoveren door minder of helemaal geen kritieke metalen te gebruiken. Stientje van Velthoven, staatssecretaris I&W, heeft die problemen – schaarste, aantasting van het milieu en geopolitiek – ook onderkend en benadrukt sinds kort het belang om een goede batte-rijketen in Europa op te zetten.’

UITGESTELDE LEVERING

Nu nog worden opslagsystemen dubbel belast: eerst tijdens laden, dan bij de uiteindelijke afname terwijl kosten van wisselend duurzaam aanbod (zoals saldering en curtailment wegens netcongestie) wel oplopen. Daarnaast is er zoveel meer mogelijk met opslag, van beter sturen op frequentie tot blind- of noodvermogen. Volgens Olsthoorn gaat het Rijk dat ook steeds meer inzien. ‘Veelbelovend is dat het PBL (Planbureau voor de Leefomgeving) dit najaar met haar advies voor de komende SDE aan de minister van EZK komt. Daarin wordt uitgestelde levering, ofwel subsidie voor opslag, waarschijnlijk opgenomen.’